{"id":12836,"date":"2016-09-05T07:56:29","date_gmt":"2016-09-05T07:56:29","guid":{"rendered":"http:\/\/w2.artajona.net\/artaxoa-eta-euskera\/"},"modified":"2016-09-05T07:56:29","modified_gmt":"2016-09-05T07:56:29","slug":"artaxoa-eta-euskera","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/www.artajona.net\/eu\/artaxoa\/artaxoa-eta-euskera\/","title":{"rendered":"Artaxoa eta  Euskera"},"content":{"rendered":"<div><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-224\" src=\"http:\/\/www.artajona.net\/wp-content\/uploads\/2016\/09\/principal-el-pueblo.jpg\" alt=\"principal-el-pueblo\" width=\"984\" height=\"328\" srcset=\"https:\/\/www.artajona.net\/wp-content\/uploads\/2016\/09\/principal-el-pueblo.jpg 984w, https:\/\/www.artajona.net\/wp-content\/uploads\/2016\/09\/principal-el-pueblo-300x100.jpg 300w, https:\/\/www.artajona.net\/wp-content\/uploads\/2016\/09\/principal-el-pueblo-768x256.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 984px) 100vw, 984px\" \/><\/div>\n<p>Artaxoako landak euskaraz egiten du<br \/>\nAntzinaroko eskribauek hizkuntza ofizialean idazten zituzten agiriak, hots, latinez edo erromantzez, halaxe baitzuten aginduta. Herritarrek, alabaina, ama hizkuntzan ulertzen zuten elkar: euskaraz. Horregatik, Antzinaroko testuetan hizkuntza horretan idatzita ageri dira mendien, sakanen, erreken, putzuen, iturrien, haitzen, bideen, eskorten eta abarren izenak. Zenbaitetan, ordea, eskribau haiek gaztelaniara itzultzen zituzten euskarazko deizioak. Horregatik, XVI. eta XVII. mendeetako dokumentazioan, adibidez, \u201cSanta Mar\u00eda la Blanca\u201d izena jaso zuten eskribauek, baina herriak jatorrizko izenari eutsi zion: \u201cSaindu Zuria\u201d, \u201cSandizuria\u201d.<br \/>\nHona hemen zenbait eskorta izen:<br \/>\nGUENCE, KORTEBERRIA, SANTSOAIN, ARTAPERREA, AITAKAIO, SARREA, SAZULUCEA, GILIGORTEA, OTSONDOA, SARAGORRIA, TXIRITURRIA, KORTETXIKITA, OLAGORRIA\u2026.<br \/>\nHerriak zerabilen euskara gorde du Artaxoako landak. XIX. mendeaz aurretiko dokumentazioan jasotako euskara, hots, Nafarroako Erresumak identitate-krisi handi hura bizi zueneko euskara, bizia eta freskoa da. Garai hartan Artaxoan entzun zitekeen euskara garbia eta jatorra zen, gaur egun Larraunen edo Goierrin hitz egiten denaren antzekoa; egungo edozein euskal hiztunek erraz ulertzeko modukoa. Gerora, ahanzturaren hautsek itxuraldatu egin zuten gure arbasoek Artaxoan erabiltzen zuten milaka urteko hizkuntza hura.<br \/>\nHizpide dugun garai hartan, harria harri gainean zirauten, oso-osorik iraun ere, Zerkoko harresiek, dorreek eta portaleek, zehazki: \u201cAziariz portaleak\u201d, \u201cMose portaleak\u201d, Aitzaldeak, Erremaguak eta San Migelek. Azken hori santuaren basilikaren aurrean zegoen. Hor zuen erroa \u201cCofrad\u00eda Mayor\u201d izeneko kofradiak, 1549. urtean Charles And\u00eda \u201cburuzagi\u201d zuenak. Harresiaren kanpoko hegalari \u201cZerco Ondoa\u201d esaten zitzaion (egun \u201cZercondoa\u201d). Hura \u201cJus el Cerco\u201d edo \u201cZercopea\u201d izeneko inguruaren aurre-aurrean zegoen. Garai hartan, eta gaur egun ere, \u201cRabal\u201d izenaz zen ezagun inguru hori.<br \/>\nAdministrazio-egiturari dagokionez, aurreko mendera arte herrigunea lau \u201cZendeatan\u201d zegoen banatuta : \u201cHaitzaldea\u201d (Arizaldea), Erremagua, Sancho Ortiz eta Lope Rey. Erdi Aroaren bukaeran, kale berri bat sortu zen herriaren beheko aldean. Kale hari izen deskriptibo zehatz bat jarri zioten: \u201cBarren dinda\u201d, \u201cBarredinda\u201d. XX. mendean, ordea, izena aldatu zioten kaleari, eta \u201cCalle Mayor\u201d izen inpertsonala jarri zioten 1987ko kale-idazkun berrietan; kultura-jarreren eta -gustuen egiaztagiri publiko argigarria.<br \/>\nMendiei dagokienez, beste batzuen artean, baziren izen hauek: Arotz mendia, Belatz mendia, Galindos mendia, Osoz mendia, Mairumendia (\u201cMarimendia\u201d, gaur egun), eta \u201cHaizerrota mendi hondoa\u201d. Antzina ere, bazen ohitura herriko jendeari ezizenak jartzeko. Horrela bada, 1300. urtearen bueltan, izan ziren Artaxoan Ansa LABURRA Mendia\u201d (=Ansa Motza edo Xuhurra), Mar\u00eda TXIRRIA, Elvira MUTIL EDERRA, Mar\u00eda ALDAGORRI, Elvira SUBERRIA, Ansa EDERRA TXIRRIA eta Ansa LEUNA.<br \/>\nEra berean, hainbat modu zeuden eskortak (\u201ckorte\u201d, \u201cgorte\u201d), larreak (\u201ceuntze\u201d), legardiak (\u201csazu, zazu\u201d), harkaitzak (\u201chaitz, arri\u201d), aldapak (\u201calda, aldai\u201d) eta beste elementu batzuk izendatzeko, edo bata bestearengandik bereizteko. Elementu horietako batzuek, zer ingurutan egon, haren izena hartzen zuten; beste batzuek, aldiz, antroponimoak zituzten (hau da, dena delako eskortaren edo lursailaren jabearen izena); eta baziren, era berean, adjektiboak hartzen zituztenak, hala nola \u201cAntxapele gortea\u201d (\u201cChapelangortea\u201d, gaur egun), \u201cFerrangortea\u201d (\u201cFarangortea\u201d, gaur-gaurkoz), \u201cKorte berria\u201d, \u201cKorte txikieta\u201d, \u201cGorte estalia\u201d, \u201cUntzabale gortea\u201d, \u201cTxiri iturri gortea\u201d, \u201cGaztelu gortea\u201d (zerkoko eskorta), eta \u201cOlazare\u201d, \u201cArotzare\u201d, \u201cGile\u201d, \u201cMari migueleze\u201d, \u201cMateare\u201d, \u201cPaskoale\u201d eta \u201cRomae\u201d gorteak.<br \/>\nNahiko zabalduta zegoen larreak, legardiak, aldapak eta beste elementu geofisiko batzuk izendatzean adjektiboak erabiltzeko ohitura. Normala den moduan, batzuk errepikatu egiten dira, hala nola \u201candi\u201d, \u201ctxiki, txipi\u201d, \u201cbiribil, berebil\u201d, \u201cluze\u201d, \u201czabal\u201d. Horren adibide dira \u201cEUNTZE AUNDIA, EUNTZE TXIKIA, EUNTZE BIRIBILLA\u201d (azken horren egungo gaztelaniazko deizioak \u201cPr\u00e1u redondo\u201d eutsi egin dio euskarazkoan bildutako ezaugarri horri. \u201cSazu andia\u201d,\u201dSazu txipia\u201d, \u201cZazu berebilla\u201d, \u201cZazu ertea\u201d edo \u201cSAZORTEA\u201d eta \u201cZazu luzea\u201d edo \u201dSAZULUZEA\u201d.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Artaxoako landak euskaraz egiten du Antzinaroko eskribauek hizkuntza ofizialean idazten zituzten agiriak, hots, latinez edo erromantzez, halaxe baitzuten aginduta. Herritarrek, alabaina, ama hizkuntzan ulertzen zuten elkar: euskaraz. Horregatik, Antzinaroko testuetan hizkuntza horretan idatzita ageri dira mendien, sakanen, erreken, putzuen, iturrien, haitzen, bideen, eskorten eta abarren izenak. Zenbaitetan, ordea, eskribau haiek gaztelaniara itzultzen zituzten euskarazko deizioak. [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"parent":12756,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"_exactmetrics_skip_tracking":false,"_exactmetrics_sitenote_active":false,"_exactmetrics_sitenote_note":"","_exactmetrics_sitenote_category":0,"footnotes":""},"class_list":["post-12836","page","type-page","status-publish","hentry"],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v24.5 - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\r\n<title>Artaxoa eta Euskera - Ayuntamiento de Artajona \/ Artaxoako Udala<\/title>\r\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\r\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.artajona.net\/eu\/artaxoa\/artaxoa-eta-euskera\/\" \/>\r\n<meta property=\"og:locale\" content=\"eu_ES\" \/>\r\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\r\n<meta property=\"og:title\" content=\"Artaxoa eta Euskera - Ayuntamiento de Artajona \/ Artaxoako Udala\" \/>\r\n<meta property=\"og:description\" content=\"Artaxoako landak euskaraz egiten du Antzinaroko eskribauek hizkuntza ofizialean idazten zituzten agiriak, hots, latinez edo erromantzez, halaxe baitzuten aginduta. Herritarrek, alabaina, ama hizkuntzan ulertzen zuten elkar: euskaraz. Horregatik, Antzinaroko testuetan hizkuntza horretan idatzita ageri dira mendien, sakanen, erreken, putzuen, iturrien, haitzen, bideen, eskorten eta abarren izenak. Zenbaitetan, ordea, eskribau haiek gaztelaniara itzultzen zituzten euskarazko deizioak. [&hellip;]\" \/>\r\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.artajona.net\/eu\/artaxoa\/artaxoa-eta-euskera\/\" \/>\r\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Ayuntamiento de Artajona \/ Artaxoako Udala\" \/>\r\n<meta property=\"og:image\" content=\"http:\/\/www.artajona.net\/wp-content\/uploads\/2016\/09\/principal-el-pueblo.jpg\" \/>\r\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\r\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"3 minutes\" \/>\r\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/www.artajona.net\/eu\/artaxoa\/artaxoa-eta-euskera\/\",\"url\":\"https:\/\/www.artajona.net\/eu\/artaxoa\/artaxoa-eta-euskera\/\",\"name\":\"Artaxoa eta Euskera - Ayuntamiento de Artajona \/ Artaxoako Udala\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/www.artajona.net\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/www.artajona.net\/eu\/artaxoa\/artaxoa-eta-euskera\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/www.artajona.net\/eu\/artaxoa\/artaxoa-eta-euskera\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"http:\/\/www.artajona.net\/wp-content\/uploads\/2016\/09\/principal-el-pueblo.jpg\",\"datePublished\":\"2016-09-05T07:56:29+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/www.artajona.net\/eu\/artaxoa\/artaxoa-eta-euskera\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"eu-ES\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/www.artajona.net\/eu\/artaxoa\/artaxoa-eta-euskera\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"eu-ES\",\"@id\":\"https:\/\/www.artajona.net\/eu\/artaxoa\/artaxoa-eta-euskera\/#primaryimage\",\"url\":\"http:\/\/www.artajona.net\/wp-content\/uploads\/2016\/09\/principal-el-pueblo.jpg\",\"contentUrl\":\"http:\/\/www.artajona.net\/wp-content\/uploads\/2016\/09\/principal-el-pueblo.jpg\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/www.artajona.net\/eu\/artaxoa\/artaxoa-eta-euskera\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Portada\",\"item\":\"https:\/\/www.artajona.net\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Artaxoa\",\"item\":\"https:\/\/www.artajona.net\/eu\/artaxoa\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":3,\"name\":\"Artaxoa eta Euskera\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/www.artajona.net\/#website\",\"url\":\"https:\/\/www.artajona.net\/\",\"name\":\"Ayuntamiento de Artajona \/ Artaxoako Udala\",\"description\":\"Web oficial del ayuntamiento de Artajona\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/www.artajona.net\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"eu-ES\"}]}<\/script>\r\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Artaxoa eta Euskera - Ayuntamiento de Artajona \/ Artaxoako Udala","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.artajona.net\/eu\/artaxoa\/artaxoa-eta-euskera\/","og_locale":"eu_ES","og_type":"article","og_title":"Artaxoa eta Euskera - Ayuntamiento de Artajona \/ Artaxoako Udala","og_description":"Artaxoako landak euskaraz egiten du Antzinaroko eskribauek hizkuntza ofizialean idazten zituzten agiriak, hots, latinez edo erromantzez, halaxe baitzuten aginduta. Herritarrek, alabaina, ama hizkuntzan ulertzen zuten elkar: euskaraz. Horregatik, Antzinaroko testuetan hizkuntza horretan idatzita ageri dira mendien, sakanen, erreken, putzuen, iturrien, haitzen, bideen, eskorten eta abarren izenak. Zenbaitetan, ordea, eskribau haiek gaztelaniara itzultzen zituzten euskarazko deizioak. [&hellip;]","og_url":"https:\/\/www.artajona.net\/eu\/artaxoa\/artaxoa-eta-euskera\/","og_site_name":"Ayuntamiento de Artajona \/ Artaxoako Udala","og_image":[{"url":"http:\/\/www.artajona.net\/wp-content\/uploads\/2016\/09\/principal-el-pueblo.jpg","type":"","width":"","height":""}],"twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Est. reading time":"3 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.artajona.net\/eu\/artaxoa\/artaxoa-eta-euskera\/","url":"https:\/\/www.artajona.net\/eu\/artaxoa\/artaxoa-eta-euskera\/","name":"Artaxoa eta Euskera - Ayuntamiento de Artajona \/ Artaxoako Udala","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.artajona.net\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/www.artajona.net\/eu\/artaxoa\/artaxoa-eta-euskera\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/www.artajona.net\/eu\/artaxoa\/artaxoa-eta-euskera\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"http:\/\/www.artajona.net\/wp-content\/uploads\/2016\/09\/principal-el-pueblo.jpg","datePublished":"2016-09-05T07:56:29+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.artajona.net\/eu\/artaxoa\/artaxoa-eta-euskera\/#breadcrumb"},"inLanguage":"eu-ES","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.artajona.net\/eu\/artaxoa\/artaxoa-eta-euskera\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"eu-ES","@id":"https:\/\/www.artajona.net\/eu\/artaxoa\/artaxoa-eta-euskera\/#primaryimage","url":"http:\/\/www.artajona.net\/wp-content\/uploads\/2016\/09\/principal-el-pueblo.jpg","contentUrl":"http:\/\/www.artajona.net\/wp-content\/uploads\/2016\/09\/principal-el-pueblo.jpg"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.artajona.net\/eu\/artaxoa\/artaxoa-eta-euskera\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Portada","item":"https:\/\/www.artajona.net\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Artaxoa","item":"https:\/\/www.artajona.net\/eu\/artaxoa\/"},{"@type":"ListItem","position":3,"name":"Artaxoa eta Euskera"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.artajona.net\/#website","url":"https:\/\/www.artajona.net\/","name":"Ayuntamiento de Artajona \/ Artaxoako Udala","description":"Web oficial del ayuntamiento de Artajona","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.artajona.net\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"eu-ES"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.artajona.net\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/12836","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.artajona.net\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.artajona.net\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.artajona.net\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.artajona.net\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=12836"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.artajona.net\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/12836\/revisions"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.artajona.net\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/12756"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.artajona.net\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=12836"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}